Ayet ve Hadislerde Estetik

Ayet ve Hadislerde Estetik

Kur’an’ın bazı ayetlerinde güzellik, süs, ziynet ve benzeri kavramlar bulunmaktadır.. Bir ayette Hz. İbrahim’in (a.s.) dilinden “Ben sönüp gidenleri sevmem” denilmektedir, başka bir ayette de, “Allah size imanı sevdirdi” buyrulmaktadır. Hz. Meryem’den bahseden başka bir ayette “Bunun üzerine Rabbi onu güzel bir şekilde kabul buyurdu ve onu güzel bir şekilde yetiştirdi” denilmektedir. Kur’an’ın daha pek çok yerinde, estetiği ilgilendiren kelimelere yer verilmektedir. İşte “Ayet ve Hadislerde Estetik”  ile ilgili ayetlerden birkaç tanesi;

1 – (Allah) hayvanları da yaratmıştır. Onlarda sizi ısıtacak şeyler ve daha birçok faydalar vardır. Onların etlerini de yersiniz. Onları getirirken de, gönderirken de zevk alırsınız. Kendi kendinize zor varacağınız memleketlere, yüklerinizi taşırlar. Doğrusu Rabbiniz şefkatlidir, merhametlidir. Sizin için atları, katırları ve merkepleri binek ve süs hayvanı olarak yaratmıştır. Bilmediğiniz daha nice şeyleri de yaratır. Bu ayette, Allah’ın insanların yararı için yarattığı şeylerden, özellikle hayvanlardan ve onların yararlarından bahsedilmektedir. İnsanlar, çeşitli yönlerden hayvanlardan yararlandıkları gibi estetik yönünden de onlardan zevk alırlar ve hayvanlar insanlar için aynı zamanda birer dünya süsüdür. Ayet ve Hadislerde Estetik

2 – Ey Âdemoğulları! (Allah’a) kulluk olsun diye yapıp ettiğiniz her işte (her mescitte) ziynetinizi takının (kendinize çekidüzen verin). (Serbestçe) yiyin için, fakat saçıp savurmayın. Kuşku yok ki O savurganları sevmez! De ki: Allah’ın kulları için yarattığı süsü ve temiz rızıkları kim haram kıldı? De ki: Onlar dünya hayatında, özellikle kıyamet gününde müminlerindir. İşte bilen bir topluluk için âyetleri böyle açıklıyoruz. Bu ayetlerde geçen ziynet kelimesi, ister bu dünyada ister ahiret hayatında olsun, insanın itibar ve onuruna gölge düşürmeyen, ona yakışıksız, pejmürde bir görünüş vermeyen, tersine onu güzelleştiren hem maddi hem mânevi, yani ahlâkî şeyleri ifade etmektedir.
Görüldüğü gibi Kur’an’da dile getirilen Ayet ve Hadislerde geçen Estetik  mefhumu, insanların hem dünya hem ahiret hayatlarını ilgilendirmektedir. Buna göre müzik, şiir, edebiyat, resim, mimari, sanat gösterileri ve benzeri şeyler tabii duygulardır, insanlarda yaratılıştan itibaren bulunmaktadır. Bu estetik duygusu, insan benliğindeki hassasiyetin dışarıya aksetmesidir. Ayet ve Hadislerde Estetik Kur’an’da, estetik duygusunun ahiret hayatında da olacağı haber verildiği gibi başka ayetlerde de bu konuda bilgi verilmektedir. Bir ayette cennetteki kişilerden bahsedilirken, “Canlarının istediği ve gözlerinin hoşlandığı her şey oradadır” denilmektedir. Buna göre insanın, dünya hayatında çeşitli zevklerinin yanında göz zevki de bulunduğu gibi, ahirette de aynı zevke sahip olacaktır.

3 -Biz, insanların hangisinin daha güzel amel edeceğini deneyelim diye yeryüzündeki her şeyi dünyanın kendine mahsus bir ziynet yaptık. Buna göre, Allah’ın yarattığı her şeyde ayrı bir ziynet, bir güzellik ve bir estetik vardır. Çeşitli sanat eserlerindeki estetik unsur ve ondan duyulan zevk, insanların gözlerine, kulaklarına, kalplerine, ruh âlemlerine ve tüm duygularına hitap etmektedir. “Allah, yarattığı her şeyi güzel yaptı” anlamındaki âyette, insanların dikkatleri tabiattaki estetik güzelliğe yönlendirilmekte, Allah’ın yarattığı varlıklarda insanın tüm duygularına hitap eden güzelliklerin bulunduğu anlatılmaktadır. Edebî değeri yüksek ve anlamlı bir şiir insanın hem kulağına hem ruh âlemine hitap eder. Hz. Ali’nin, “Yazının güzelliği, elin dili ve dilin zarafetidir” manasındaki sözü, güzel bir hat sanatının insanın ruhuna etkisini dile getirmektedir. Sanatta kendini gösteren estetik akıl ile kalbi bir yerde birleştirmektedir.
Güzellik kavramı Kur’an’ın çeşitli âyetlerinde hakikat, bilgi, iyilik, yararlılık, yücelik, tecrübe, temaşa ve benzeri anlamlar için kullanılmaktadır. Ayrıca Kur’an’da, güzellik ve estetik ifade eden başka kelimelere de yer verilmektedir.

Ayet ve Hadislerde Estetik

Sevgili Peygamberimiz Hz. Muhammed’in (s.a.v.) de güzellik, zevk ve estetik konusunda çeşitli hadisleri vardır. Bunlardan bazıları şöyledir:

1. Muhakkak ki Allah güzeldir ve güzelliği sever.

2. Allah her şeyde zarafeti emretmiştir. Öldürürken bile bunu asîl bir şekilde yapınız. Bu hadiste belirtilen öldürme olayı, savaş esnasında düşmanla çarpışırken öldürme olabileceği gibi, Allah rızası için bir kurbanı kesme olarak da yorumlanabilir. Nitekim hadisin kaynağında farklı ihtimaller hakkında rivayetler bulunmaktadır. Hadiste bu gibi durumlarda bile estetik ve zarafet göz önünde bulundurulması, hoyratlıktan, eziyet vermekten, işkence etmekten sakınılması gerektiğine işaret edilmektedir.

3. Peygamber efendimiz bir gün bir cenaze defninde hazır bulunur. Mezarın düzgün kazılmadığını görür ve düzeltilmesini ister. Hazır olanlardan biri, “Bunun ölüye herhangi bir zararı dokunur mu?” diye sorar. Resulullah şöyle der: “Aslında bu gibi şeylerin ölüye ne zararı dokunabilir ne faydası. Fakat bu, yaşayanların gözlerini rahatsız etmemek içindir” İslâm dininin gelişiyle, her türlü sanatın zararlı olanları budanmış, insanlar için yararlı olanlar olumlu kabul edilmiştir. Kur’an ve sünnet ilkelerine uygun düşen hiçbir reddedilmemiştir. Hz. Muhammed (s.a.v.), “Biliniz ki şiir, kelâm (söz) gibidir. Şiirin iyisi iyi söz, kötüsü de kötü sözdür” buyurmuştur. Başka hadislerde de özellikle şiirde hikmet, sözde sihir yani etkileyici manevi bir güç vardır” diyerek,  söylenmiş bir şiirin ve aynı değerdeki bir konuşmanın etki gücüne dikkat çekmiştir.

Yazar: Doç. Dr. Nurettin TURGAY
Din ve Hayat Dergisi

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir