iğne oyası nedir kısaca

iğne oyası nedir kısacaiğne oyası nedir?

İğne oyasının dünyada eşi yok; ondandır ki 16.yüzyıl Avrupa’sında adına Türk danteli denir. Bu yüzden, aynı yüzyılda Fransız Akademi sözlüğüne ve batı dillerine dantel adıyla girer. Oya sözlüklerde, renkli iplikten genellikle çiçek ve yaprak şeklinde yapılan işlemeler olarak tanımlanır. Bazı kaynaklara göre iğneyle yapılan elişleri, Anadolu’dan Balkanlar’a, oradan da İtalya yoluyla Avrupa’ya yayılır. Tığ ile yapılan örgüleri İspanya’da, Endülüs Emevîleri öğreterek yaygınlaştırırlar. Milattan önce 2000 tarihine uzanan bulgulara göre, ilk kez Memis kazılarında bulunan balık ağları, bu sanatın ilk örnekleri sayılabilir.

iğne oyası tarihçesi hakkında kısa bilgi

iğne oyası nedir kısacaAnadolu’nun İpek yolu üzerinde olması, oyanın ortaya çıkıp gelişmesindeki en önemli etken sayılır. Başlangıçta ipek ipliğe iğne yardımıyla sıkı düğümler atıldığı ve desenlerin böyle ortaya çıktığı düşünülür. Ancak Anadolu’da oya kültürünün tam olarak nerede ve hangi zaman diliminde ortaya çıktığı tam olarak bilinmez. Oyanın biçimi çok ilginçtir; başlangıçta dantelle çok benzerlik gösterdiği düşünülse de aralarındaki en önemli ayrım, dantelin iki, oyanın üç boyutlu olmasıdır. Oya başlı başına bir süsleyicidir. Bu nedenledir ki oyalarda genellikle dut, zeytin gibi yaprak; karanil, menekşe, mine, papatya gibi çiçek; söğüt, kavak, çınar selvi gibi ağaç; çilek, dut, iğde portakal gibi meyve motileri görülür.

iğne oyası nedir kısaca
iğne oyası nedir

İğne oyası, mekik ya da irkete oyası, tığ oyası, boncuk oyası, koza oyası, mum oyası, bölgeden bölgeye değişen zevklerle biçimlenir, kullanılan araçlar ve yapım tekniklerine göre isimlenir. İğne oyasında kullanılan teknikler yöreden yöreye farklılık gösterir. İpekten yapılan iğne oyası ince işçilik gerektirir. İpek ve pamuk ipliğinin kullanıldığı tığ oyası, tığla zincir çekilerek yapılır. Mekik oyasının malzemesi tığ oyasının aynısıdır.
Koza oyasının malzemesi koza ve ipektir. Oyanın bir parçası ipekle örüldükten sonra kozalardan yapılmış motiler eklenir. Yün oyasında yünden yapılmış motiler iğne veya tığla işlenmiş parçaya dikilir. Mum oyasında ise motiin sertliği mumla sağlanır. Boncuk oyasında boncuk hatta inci kullanılır. Malzemesi pamuk ipliği olan irkete oyası, bir irketenin iki sapına iplikler geçirilip tığ ile orta kısmından bağlanarak işlenir. Oya, çiçekle örgünün birleşmesinden doğan bir sanattır. Bu yüzdendir ki, oyaların konusu birbirinden renkli çiçekler üzerine kurgulanır. Çünkü Anadolu’da çiçek çok sevilir, özellikle de kadınlar tarafından…

Oya aslında ilmek ilmek oynanan son derece zevkli bir oyun olduğu için, oynadıkça ortaya birbirinden ilginç çiçekler çıkar. Tabii en çok da bu yüzden oyayı kadınlar yapar, kadınlar kullanır. Zira oya, işleyen kadınların duygularını, ince zevkini, beğendiklerini, beğenmediklerini ve yaşadığı coğrafyayla ilgili pek çok şeyi anlatır. Yani, kadınların duygu ve düşüncelerine tercüman olan oyanın, sözsüz bir konuşma aracı olduğu bile söylenebilir. Kadınlar için yapılan oyaların yanı sıra, erkekler için yapılan oyalar da vardır ki, özellikle başlıklarının üzerine sarılan poşuların kenarına dikilen oyalar Aydın, Manisa, Muğla ve İzmir efelerinin favorisi olmuştur.

iğne oyası nedir kısaca

Sevmek, sevilmek, terk edilmek, başkaldırı, kısaca hayat hakkında pek çok ipucunu çiçek motileriyle veren bu el sanatının Anadolu’’da bir dili vardır. Gül oyası örneğin, en beğenilen çiçektir. Karanil genç gelinlerin ve kadınların çiçeğidir. Nergis umutsuz kadının, badem çiçeği sevdiği gençle evlenemeyecek genç kızın oyasıdır. Biber baharı, kocasıyla arası iyi olmayan gelini simgeler. Nişanlı kız, müstakbel kayınvalidesine çayır çimen oyalı yazma göndermişse ilişkilerinin iyi olduğuna işarettir.

iğne oyası nedir kısaca
iğne oyası nedir kısaca

Mor sümbüllü yazmayı aşık genç kız, pembe sümbüllüyü nişanlı olanlar takar. Sümbülün rengi beyaz ise, genç kız sevgilisine bağlılık mesajı göndermiş sayılır. Duyguların bundan daha naif anlatıldığı başka bir yöntem var mıdır bilinmez; bu zarafet sadece oyaya özgü olsa gerek.

 

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir