Osmanlılarda Donanma Şenlikleri

Osmanlılarda Donanma Şenlikleri
Osmanlılarda Donanma Şenlikleri

Osmanlı’da yapılan şenlik ve eğlencelerin genel adı “Donanma Şenlikleri”ydi ve belirli bir tarihi yoktu. Kaynaklara göre eski tarihlerden bu yana yapılan eğlencelere Donanma Şenlikleri denmesinin nedeni; donanmadan bazı gemilerin bu kutlamalara katılması ve görkemli olması amacıyla, deniz ve diğer büyük sular üzerinde yapılmasıydı.

Eğlence ve kutlamalar çok değişik sebeplerle gerçekleştiriliyordu. En çok bilinen ve ün yapanları, yeni padişahın tahta geçişi dolayısıyla yapılan Cülus Şenlikleriydi. Bunların dışında şehzade sünnetleri ve doğumları, şehzade ve sultanların evlenmeleri, dinî günler, gökbilimle ilgili olaylar nedeniyle yapılan kutlamalardır.
Osmanlılarda sarayın ve halkın moralinin bozulması ve hanedanın devam etmeyeceği endişesiyle, 30 yıldan sonra doğan padişah 3. Mustafa’nın kızı Hibetullah Sultan için yapılan kutlama dışında, sultan doğumlarında eğlenceye az rastlanırdı. Bunların yanında fetihler ve kazanılan zaferler için çok görkemli kutlamalar yapılır, zaferden dönen padişah şatafatlı törenlerle karşılanırdı.
Kazanılamayan zaferleri unutturmak için de başka bahanelerle eğlenceler düzenlenirdi. Kanuni döneminde 2. Viyana bozgunundan sonra yapılan 27 Haziran 1530 şenliği bunlardan biriydi. 1450’de alınamayan Akçahisar kalesini unutturmak için de Fatih devrinde padişahın Sitti Hatun’la evlenmesi bahanesiyle parlak bir düğün düzenlenmişti. Bazen Osmanlı topraklarını ziyaret eden yabancı devlet büyükleri için de görkemli karşılama ve şenlikler düzenlendiği olurdu. Peki, bu şenlikler nerede yapılıyordu?

Osmanlılarda Donanma Şenlikleri

Bazıları sadece sarayda, sadrazam ve paşaların köşkünde, bazı şenlikler tüm İstanbul’da, bazıları ise bütün yurtta yapılırdı. Ama şenlik ve kutlamaların en çok yapıldığı yer At Meydanı’ydı. Bunların yanı sıra Samizade Bahçesi, Tersane Bahçesi gibi İstanbul’daki ünlü bahçeler de bu şenliklere ev sahipliği yapıyordu. Şenliklere yabancıların katılması ise bazen mecbur tutulurdu.

Osmanlılarda Donanma ŞenlikleriŞenlikler, yapılma amacına göre değişik adlar alır, süreleri 3 gün ile 3 ay arasında değişirdi. Fatih Sultan Mehmet’in oğulları Bayezit ve Mustafa için 1457 yılında Edirne’de düzenlediği şenlik bir ay sürmüştü. III. Murat’ın oğlu III. Mehmet için 1582 yılında düzenlediği sünnet ise elli beş gün elli beş gece sürmüştür. Nikah merasimleri, sünnet düğünlerine göre daha sönük geçmiş olmakla beraber, oldukça uzun sürmüş olanları da vardır.

Şenlikler her zaman böyle belirli bir vesileye dayanmıyordu. Bazen salt padişahın hoşuna gitmek için şenlik düzenlendiği de oluyordu. Haseki Sultan, II. Osman’ı memnun etmek için 1622 yılında büyük bir şenlik düzenlemişti. Bunun gibi Damat İbrahim Paşa Beşiktaş’taki sarayında,III. Ahmet için Lale Devri’nin en gösterişli şenliğini düzenlemişti.

Osmanlılarda Donanma Şenlikleri sırasında denizde ve karada fener alayları, ışıklandırmalar tertip edilir, top, tüfek ve fişek atışları yapılır, çeşitli oyunlar ve yarışlar düzenlenirdi. Şiir, müzik, dans, renk ve çizgi sanatçıları el ele verip, ortak bir amaç için bütün hayal güçlerini ortaya dökerlerdi.
Esnaf loncaları, dinsel öğretiler, yabancı azınlıklar kendi olanaklarını zorlayarak, gözlere, kulaklara ve hatta ağız tadına en iyi hitap edecek araçları bulmakta sanki yarışa çıkarlardı.

Osmanlılarda Donanma Şenlikleri
Osmanlılarda Donanma Şenlikleri

Su üzerinde ve su kıyısında da şenlikler düzenleniyordu. Çünkü suyun hareketlerinin gösterilere yardımı çok oluyordu. Donanma fişeklerinin suya yansımaları da bu gösteriyi zenginleştiriyordu. Bir de fişekler ve yakılan başka şeyler için su, yangına karşı bir güvenlik tedbiri yerine geçiyordu.
Fatih, çocuklarının sünneti için 1457’de Edirne’de Meriç Nehri üstünde bir adayı seçmişti. III. Ahmet’in düzenlediği şenlik, kara üstünde olduğu kadar su üstünde de geçmişti. Su üzerinde yapılan şenliklerde gemilerden başka büyük sallar da seyir yeri oluyordu. Bunlar geniş sallar olup üzerinde çalgıcılar, dansçılar, ip cambazları gösteriler yapıyorlardı. Bazısı sayısız kandillerle, kemerlerle süslüydü. Makaralarla hareket ettirilen dev boyutunda kuklalar, atlıkarınca, bayram dolabı, salıncak, çarkıfelek ve kaleler bulunuyordu. Ayrıca iplerle ileri geri çekilebilen yuvarlaklar üzerine çıkmış dansçılar su üzerinde dans ediyorlardı. Avrupa’dan sirklerin de getirildiği oluyordu.
Şenliklerde en ilginç olan, III. Ahmet döneminde Mimar İbrahim Efendi’nin buluşu olan timsah idi. Timsah üç çifte bir piyade uzunluğunda, ağzını açıp kapıyor ve yarım saat su üstünde dolaştıktan sonra suya dalıyordu. Bugünün denizaltısı gibi işleyen bu buluşun bir eşini Avrupa’daki şenliklerde göremiyoruz. Mimar İbrahim Ağa’nın diğer bir buluşu da, ip üstünde yürüyen arabaydı.
Kalyonun direğinden kıyıya gerili ip üzerinde beygirli, yeşil tekerlekli içinde bir kadın yolcusuyla bir arabayı yürütüyordu. Seyirlik oyunlar ve şenlikler sırasında düzeni, “tulumcu” denen kolcular sağlıyordu.
Şenliklerde genellikle fakir fukara, dul ve yetimler doyurulur, sadakalar dağıtılır, çocuklar sevindirilirdi. Bu hemen hemen bütün eğlencelerde ve şenliklerde görülürdü. Donanma Şenliklerinin en önemli özelliklerinden biri bu olsa gerekti. Donanma Şenlikleri Osmanlı’da 1900’lü yıllara kadar devam etti.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir