Tesbih dinimize nereden geldi?

Tesbih dinimize nereden geldi?Tesbih dinimize nereden geldi?

Dua Taneleri Tesbih… İnanmış insanların ait oldukları tüm dinlerde sayı ve yapım biçimi açısından farklılık göstermekle birlikte, hepsinde inanç yolunda dua sayısı için kullanılan bir ibadet aracı… Eskiden hurma çekirdekleri ve taşlar ile sayısı takip edilen dualar, 16.yüzyıldan itibaren tespihle sayılmaya başlanır. Tespihçilik zamanla zanaat haline gelir ve gelişmeye başlar. Ötesine geçip takip eden iki yüzyıl içinde bir sanat haline gelen tespih yapımı, yirminci yüzyıla ulaşıldığında kaybolmaya başlar. Tamamen yok olmasından korkulurken tespih sanatı 1920’lerde yenden canlanır.

Tarihte ilk tespihlerin İran’da yapıldığı biliniyor. Bunlar camdan imal edilen tespihlerdir. Uzakdoğu ve Ortadoğu’ya İran’dan yayıldığı sanılan tespih geleneği, Mısır’a ulaştığında ustalık seviyesinde imalat başlamıştır. Derler ki, bir zamanlar en güzel ve en pahalı tespihler İskenderiye’de üretilmiş.

Tesbih dinimize nereden geldi?
Tesbih dinimize nerden geldi?

Tespihi sanat yapan şey, doğadan elde edilen malzemeleri torna tezgahlarında işleme becerisine dayanır. Tabii bu sanatı gönülden icra etmek önemli. Yani marifet sadece boncukları ipe dizmek değil. Zira tespih de tüm sanat dallarında olduğu gibi yaratıcılık gerektirir. Örneğin tornaya girebilecek sertlikteki her malzemeden tespih yapılabiliyor olması, kehribar, oltu, iruze, yeşim, lapis gibi taşların işlenmesini yapanın maharetli ellerine bırakır. Doğadaki söz konusu malzemeler sadece taşlarla sınırlı da değildir; madenler, hayvansal fosiller, ağaç ve sentetik kökenli de olabilirler. Önemli olan tespih ele alındığında dokusuyla ve estetiğiyle farklı bir keyif vermesi…

Tesbih dinimize nereden geldi?

Tespihin ustalık geleneği dededen babaya, babadan oğula geçer. Üzerinde tespih çalışılan ve “Çıkrık kemane” adı verilen tezgah, daha ilk başında ustası tarafından imal edilir. Bu yüzden tezgahın başına geçmek gerçekten ustalık olgunluğuna erişmiş olmak kadar, geçmişten gelen bu bilgi ve deneyimi kullanarak bu sanatı icra etmeyi hak etmiş olmayı da gerektirir. Bu geleneğin söz konusu şekilde hakkını vermiş ustalardan söz açıldığında, işi bilenlerin aklına Beylerbeyli Galip Usta, Topuzun Halil, Tophaneli İsmet, Fildişçi Nuri, Börekçi Mahmut, Kehribarcıbaşı Ali Bey, Horoz’un Salip, Akgerdan Mehmed Efendi gelir.
En son 1980 yılında yaşama veda eden Prof. Dr. Bedii Gorbon’dan sonra tespih sanatını geçmişteki söz konusu geleneklere göre yaşatan tek usta kalır ki, o da Yaşar Evci’dir. Zira tespih yapmak için artık elektrikli torna tezgahları kullanıldığı için eski ustalık günlerini yakalamak zor.

Tesbih dinimize nereden geldi?Durak (nişane ya da müezzin), pul, düğün yuvası, imame ve tepelik bölümlerinden oluşan tespih eldeyken verdiği keyif bir tür bağımlılık; bu nedenle “parmakların sakızı” adını alması tesadüf değil. Sebebi yapıldığı malzemenin rengi ya da kokusunun dokunurken farklı duygular bırakması. Ancak asıl amacına gelince… Her bir tespih tanesi ipe Yaradan’ın güzel adlarının (Esma-ül Hüsna) sayısınca dizilir. Bu yüzden tespihlerin dua taneleri 99 adettir.

Tesbih dinimize nereden geldi?Tespih dua eden için, Allah’a ulaşmak üzere bir aracı görevi üstlenir. Dil, kalp ve ruhun zikri sayılan tespih çekme, sırası ile Subhanallah, Elhamdülilah, Allahüekber şeklinde gerçekleştirilen bir zikirdir. Bir inanç aracı ve verdiği keyif nedeniyle bir bağımlılık olmasının yanı sıra, tespih şıklığı tamamlayan bir aksesuar ve aynı zamanda stres atma aracı olarak da pek çok hayatın önemli bir parçası haline gelmiştir.

Tesbih dinimize nereden geldi?
Tesbih dinimize nereden geldi?

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir