Türkiye’nin ilk metrosu ne zaman yapıldı?

Türkiye’nin ilk metrosu ne zaman yapıldı?

Dünyanın ikinci yeraltı metrosu, Londra’daki Paddington – Farringdon hattından sonra, İstanbul’da Karaköy- Beyoğlu arasında açılır. Zira 1800’lü yılların ikinci yarısında Karaköy ile Beyoğlu muteber semtlerdir ve bu iki semt arasında zorlu bir ulaşım vardı. Çünkü Karaköy ve Beyoğlu arasındaki Yüksek kaldırım çok diktir ve o günün hesabına göre söz konusu iki semt arasında her gün ortalama 40 bin kişi bu yokuşu nefes nefese inip çıkmaktaydı.
Karaköy ile Beyoğlu arasındaki çileli yolculuğu ortadan kaldırmak için yeraltı metrosu fikrini ortaya atan, İstanbul’a gezi için gelmiş olan Fransız mühendis Eugene Henri Gavand olur. Hemen, Türkiye’nin ilk metrosu için kolları sıvar. O günkü adıyla Pera olan Beyoğlu ile Galata’yı birbirine bağlayacak asansör tipinde bir yeraltı demiryolu projesiyle zamanın padişahı Abdülaziz’in huzuruna çıkar. Ve 1869’da tünel yapma imtiyazını alır. Tünel o günden itibaren altı yıl sonra hizmete açılacaktır.
Ne var ki, 19.yüzyılın önemli mühendislik başarılarından biri sayılan tünel projesi, pek çok bürokratik engele takılacaktır. Her şeyden önce tüneli inşa etmek için Gavand’ın bir şirket kurup hayata geçirmesinin hemen ardından Almanya ile Fransa arasında savaş çıkar. 1870 yılında çıkan savaşın sonunda Almanya Paris’i işgal eder ve Fransa’da bürokratik işlerin tamamı durur. Gavand, hiçbir mali işlem yapamayan ülkesinden eli boş döner. Öte yandan Beyoğlu istasyonu için istimlak edilmesi gereken Mevlevihane’ye ait kabristanın istimlak edilmesi gereklidir ve bu hiç kolay olmaz.
Bütün bunlar olurken Gavand, hükümetin 42 yıllığına ona verdiği işletme imtiyazının koşullarından biri olan inşaata başlama süresinin geçmemesi için türlü zorluklara göğüs germek zorunda kalacaktır.
Gavand sonunda, Mayıs 1871’de bir İngiliz şirketi kurarak, sözleşmedeki süreyi geçirmeden göstermelik de olsa istimlak ve kazı işlerine başlar. Türkçesi “Dersaadet Mülhakatından Galata’dan Beyoğlu’na Tahtelarz Demiryolu Şirketi” olan, “he Metropolitan Railway of Constantinople from Galata to Pera” adlı irma, aynı yıl iki kuyu açarak tünel inşaatına başlar. İstimlakler nedeniyle gecikmeye uğrayan tünel inşaatı sırasında çıkarılan binlerce metreküp toprak, daha sonra sokaklara dolgu malzemesi olarak kullanılmak üzere, katırlarla Karaköy Meydanı’na ve Tepebaşı Bahçesi’ne yığılır.

Türkiye’nin ilk metrosu ne zaman yapıldı?

Tünel inşaatı ancak 1874 yılının Temmuz ayında istimlaklerin sona ermesiyle hızlanabilecek ve yıl sonunda tamamlanacaktır. Ancak tam bu sırada Tünel şirketi Eugene Henri Gavand’ı tüm girişimciliğine, gayretine ve emeğine karşın onu saf dışı bırakır. Şirketin başına İngiliz müdür William Albert getirilir. Hükümet ilk anlaşmayı kendisiyle yaptığı ve projeyi teslim ettiği için bir süre Gavand’ı muhatap kabul etmekte direnir ancak sonunda yönetim değişikliğini onaylamak zorunda kalır. Bu aşamada tünel artık sekiz sokak ve bir caddenin altından geçerek adını vereceği semte ulaşmıştır; Soğut, Voyvoda, Banker, Felek, Medrese, Küçük Hendek, Değirmen, Galatakule, Kulluk ile Bereketzade Camii’nin üzerinde kaldığı dönemin dahi projesi ile önceleri sadece hayvan ve yük taşınması uygun görülür.

Türkiyenin ilk metrosu ne zaman yapıldı?
Türkiye’nin ilk metrosu ne zaman yapıldı?

Tünel, insan gücü ve kazma kürekle inşa edilir. Üç buçuk yılda insan gücüyle inşa edilen tünelin çalışmaları 1874’ün sonunda tamamlanmıştır. Kasım ve Aralık aylarında deneme seferleri yapılır. Ve 17 Ocak 1875 günü, Beyoğlu’nun can damarı, bir zamanlar Cadde-Kebir adını taşıyan bugünün İstiklal Caddesi’nin sonundaki istasyonda Tünel resmen açılır. Ne yazık ki ilk andan itibaren tamamen kendisinin projesi ve eseri olan tünel açılışında Gavand yoktur. Uzaklaştırıldığı için çoktan ülkesine dönmüştür. Neyse ki, tünel projesinin o anda ismi anılmayan gerçek kahramanını Naia Nezareti mühendisi Ritter söz alarak anacaktır. Onun açılışta bulunmamasından dolayı ne büyük bir üzüntü duyduğunu dile getirir. Tünel halen İstanbul şehrinin tarihi sembollerden biri… Ve bugün de yapıldığı günkü gibi çelik kayışları çeken mekanizmayla çalışıyor.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir